Stary Kolejowy Szlak

Stary Kolejowy Szlak (trasa rowerowa nr 15) prowadzi znad Bałtyku, z Kołobrzegu lub Mielna, przez Białogard, Połczyn-Zdrój i Złocieniec do Wałcza na Pojezierzu Wałeckim, a dalej drogami lokalnymi w stronę Piły. To jeden z głównych szlaków rowerowych Pomorza Zachodniego, biegnący z północy na południe przez województwo zachodniopomorskie. Ponad połowa odcinka między Kołobrzegiem a Wałczem wykorzystuje nasypy dawnych linii kolejowych, stąd nazwa szlaku.

Na mapie szlak przypomina wydłużoną literę Y: wariant z Kołobrzegu przez Gościno i Karlino oraz wariant z Mielna przez Koszalin łączą się w Białogardzie. Po drodze mijasz morenowe wzgórza Szwajcarii Połczyńskiej, lasy Drawskiego Parku Krajobrazowego, pałace, dawne dworce kolejowe i umocnienia Wału Pomorskiego. Łagodne nachylenie dawnych torów sprawia, że nawet najwyższe wzniesienia Wysoczyzny Łobeskiej pokonasz bez większego wysiłku.

Najważniejsze informacje o Starym Kolejowym Szlaku

• Przebieg: Kołobrzeg lub Mielno – Białogard – Połczyn-Zdrój – Złocieniec – Wałcz – Dobino – Skrzatusz – Piła
• Podział: operator szlaku wyznacza cztery etapy oraz wariant startowy z Mielna (etap IA)
• Trudność: łatwa; odcinki po starotorzach mają łagodne nachylenie
• Profil: przeważnie łagodny, najbardziej pofałdowany między Białogardem a Połczynem-Zdrojem
• Nawierzchnia: głównie asfalt, miejscami kostka; szuter i drogi gruntowe przede wszystkim między Złocieńcem a Wierzchowem
• Rodzaj drogi: przeważają drogi rowerowe i ciągi pieszo-rowerowe; dłuższe odcinki w ruchu ogólnym to Białogard – Połczyn-Zdrój oraz Wałcz – Piła
• Kierunek: oficjalny opis prowadzi z północy na południe, od Bałtyku; stacje kolejowe są zarówno w Kołobrzegu, jak i w Wałczu oraz Dobinie Wałeckim
• Rower: trekkingowy lub gravel; szosowy także, z objazdem przez Osiek między Złocieńcem a Wierzchowem
• Dla rodzin: ocena zależy od odcinka; starotorza Połczyn-Zdrój – Złocieniec i Wierzchowo – Wałcz są wolne od ruchu samochodowego, a między Białogardem a Połczynem-Zdrojem oraz między Wałczem a Piłą dzielisz drogę z samochodami (szczegóły niżej)

Czy Stary Kolejowy Szlak jest oznakowany

Szlak jest oznakowany między Wałczem a drogą wojewódzką nr 102 pod Kołobrzegiem, czyli niemal na całej zbudowanej długości. Według opisu operatora fragment Kołobrzeg – Bezpraw nie został jeszcze zrealizowany, a etap Wałcz – Piła nie jest ani wybudowany, ani oznakowany. Ten ostatni prowadzi drogami o małym ruchu samochodowym. W Złocieńcu szlak przecina Szlak Pojezierzy Zachodnich (nr 20) i przez nieco ponad 3 km oba mają wspólny przebieg.

Na nieoznakowanych odcinkach przyda się ślad w nawigacji. Plik GPX całego szlaku pobierzesz bezpłatnie ze strony trasy w VeloPlanner.

Etapy Starego Kolejowego Szlaku

Operator szlaku dzieli go na cztery etapy, z dodatkowym wariantem startowym z Mielna. Podział jest orientacyjny i możesz go dopasować do własnego tempa.

Etap I: Kołobrzeg – Białogard. Z Kołobrzegu szlak prowadzi głównie drogami rowerowymi do Zieleniewa, gdzie zaczyna się pierwszy odcinek po dawnym torowisku. Dalej asfaltem jedziesz przez Gościno i Lubiechowo do Karlina, a z Karlina do Białogardu ścieżką rowerową wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 163. Dłuższy wariant alternatywny prowadzi szutrową drogą leśną i mało uczęszczaną drogą asfaltową obok niedokończonej niemieckiej elektrowni wodnej na Parsęcie.

Etap IA: Mielno – Koszalin – Białogard. Wariant znad morza prowadzi przez Koszalin i łączy się z główną trasą w Białogardzie. Mielno, podobnie jak Kołobrzeg, leży na trasie Velo Baltica (EuroVelo 10 i 13).

Etap II: Białogard – Złocieniec. Pierwsza część prowadzi pofałdowanym terenem po drodze powiatowej o niskim natężeniu ruchu, obok pałacu w Rąbinie i średniowiecznego kościoła w Lipiu. Za drogą wojewódzką nr 152, przed Połczynem-Zdrojem, wjeżdżasz na drogę rowerową po dawnej linii kolejowej ze Świdwina. Przed miastem szlak skręca na nasyp, który przez Drawski Park Krajobrazowy prowadzi prosto do Złocieńca. To jedna z pierwszych tras pokolejowych w Polsce.

Etap III: Złocieniec – Wałcz. Za Złocieńcem szlak na nieco ponad 3 km pokrywa się ze Szlakiem Pojezierzy Zachodnich, głównie po szutrze; około 1 km przed Bobrowem to trudno przejezdna droga gruntowa. Za Bobrowem leśny asfalt przechodzi w szuter aż do Wierzchowa. Stąd do Wałcza prowadzi ponad 30 km drogi rowerowej po starotorzu.

Etap IV: Wałcz – Dobino – Skrzatusz – Piła. Odcinek nie jest jeszcze wybudowany ani oznakowany. Prowadzi drogami lokalnymi z małym ruchem, przez pola, do Dobina położonego między dwoma jeziorami. Za granicą województwa, w drodze do Piły, mijasz sanktuarium w Skrzatuszu.

Co zobaczyć na Starym Kolejowym Szlaku

Na trasie spotkasz ceglany gotyk dawnych miast hanzeatyckich, pałace, zabytki kolejowe i fortyfikacje z XX wieku. Część miejsc wymaga krótszego lub dłuższego zjazdu ze szlaku.

Miasta i zabytki

• Kołobrzeg: molo o długości 220 m, uchodzące za najdłuższą żelbetową konstrukcję w Polsce; bazylika konkatedralna Wniebowzięcia NMP; kamienica Schliffenów przy ul. Gierczak, uważana za najstarszy dom w mieście; Baszta Lontowa z fragmentem XIV-wiecznego muru obronnego. Te trzy obiekty należą do Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego.
• Kołobrzeg, inne miejsca: pomnik Zaślubin Polski z Morzem z 1945 roku, neogotycki ratusz, wieża ciśnień z restauracją i minibrowarem, latarnia morska i park zdrojowy
• Zieleniewo: Park Rozrywki „Dziki Zachód”, atrakcja dla młodszych rowerzystów
• Lubiechowo: neoklasycystyczny pałac odbudowany z ruin
• Karlino: most kolejowy nad Radwią z 1859 roku, którego otwarcie uświetnił Wilhelm I; wyspa biskupia u zbiegu Parsęty i Radwi z przyziemiami zamku biskupów kamieńskich
• Białogard: dawny ratusz z 1827 roku z drewnianą wieżą zegarową i pomnikiem Czesława Niemena przed budynkiem; ruiny wcześniejszego ratusza na rynku; XIV-wieczna Brama Wysoka (Połczyńska) z metalowym strzemieniem związanym z legendą o „Wojnie o Krowę”
• Rąbino i Lipie: pałac z początku XX wieku oraz kościół z 1462 roku
• Połczyn-Zdrój: uzdrowisko z parkiem zdrojowym i Magiczną Ulicą Parasoli nad deptakiem
• Złocieniec: Park Żubra z Aleją Grabową, tunelem z koron 83 grabów w wieku około 200 lat; fundamenty zamku wysadzonego w 1976 roku; w kwietniu festiwal podróżniczy „16 Południk”
• Kłębowiec: ruiny pałacu Goltzów przy szlaku przed Wałczem
• Wałcz: średniowieczny układ centrum między jeziorami Raduń i Zamkowym, ratusz z 1890 roku, Aleja Gwiazd Sportu nad jeziorem
• Skrzatusz: sanktuarium z XV-wieczną Pietą

Militaria i historia XX wieku

• Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku: dawny magazyn głowic atomowych, jedyny dobrze zachowany z trzech takich obiektów w Polsce; otwarte od maja do października. Zjazd z Białogardu wydłuża trasę o kilkanaście kilometrów i prowadzi obok pałaców w Żyletkowie i Dobrowie.
• Ordensburg Krössinsee nad jeziorem Krosino pod Złocieńcem: dawny nazistowski ośrodek szkoleniowy z dwiema monumentalnymi wieżami. Dziś to teren jednostki wojskowej, dostępny podczas dni otwartych koszar lub za zgodą dowódcy.
• „Berlinka” za Cieszynem: pozostałości nieukończonej autostrady Berlin – Królewiec tuż przy szlaku
• Grupa Warowna Cegielnia w Wałczu, między jeziorami Zamkowym i Chmiel Duży: schrony Wału Pomorskiego wysadzone w 1945 roku, ekspozycja pojazdów pancernych i broni, „Kino na Bunkrach” oraz inscenizacje i koncerty kilka razy w roku
• Muzeum Wału Pomorskiego na terenie byłych koszar za Wałczem
• Skansen Bojowy w Zdbicach i pomnik w miejscu przełamania Wału Pomorskiego w 1945 roku, na wariancie przez wieś Szwecja, około 17 km dłuższym od głównej trasy

Przyroda i krajobraz

• Drawski Park Krajobrazowy: nasyp kolejowy Połczyn-Zdrój – Złocieniec z dawnymi stacjami, przy których często wyznaczono miejsca odpoczynku
• Szwajcaria Połczyńska: Wola Góra (219,2 m n.p.m.) z przeciwpożarową wieżą obserwacyjną, źródła Drawy, Dolina Pięciu Jezior z wymagającą trasą MTB „Połczyńska Garda”
• Jezioro Zdbiczno i pozostałości bunkrów na wariancie przez Szwecję
• „Magiczna górka” na drodze Strączno – Rutwica, około 10 km na zachód od Wałcza: znana anomalia grawitacyjna, w rzeczywistości złudzenie optyczne, przy którym rower zdaje się toczyć pod górę

Czy Stary Kolejowy Szlak nadaje się dla dzieci

Jako całość szlak nie jest wolny od ruchu samochodowego, dlatego ocena zależy od odcinka. Odcinki Połczyn-Zdrój – Złocieniec oraz Wierzchowo – Wałcz prowadzą drogami rowerowymi po dawnych nasypach kolejowych i nadają się dla dzieci: nie ma na nich ruchu samochodowego, a nachylenie jest łagodne. Operator oznacza etap Złocieniec – Wałcz jako odpowiedni dla rodzin z dziećmi, jednak około 1 km drogi gruntowej przed Bobrowem jest trudno przejezdny.

Między Białogardem a Połczynem-Zdrojem szlak prowadzi drogą powiatową, gdzie dzielisz jezdnię z samochodami przy niskim natężeniu ruchu. Między Wałczem a Piłą jedziesz drogami lokalnymi z małym ruchem samochodowym. Na etapie Kołobrzeg – Białogard przeważają drogi rowerowe, w tym starotorze od Zieleniewa i ścieżka wzdłuż drogi nr 163, ale odcinek Kołobrzeg – Bezpraw nie jest jeszcze wybudowany.

Jak dojechać na Stary Kolejowy Szlak pociągiem

Dojazd na start

Stacja Kołobrzeg leży na linii Kołobrzeg – Szczecinek. Jeśli jedziesz rowerem cargo, tandemem, z przyczepką dziecięcą albo z ciężkimi sakwami, wysiądź na stacji Kołobrzeg Stadion. Operator szlaku poleca ją ze względu na łatwiejsze wyjście ze stacji. Rozkłady jazdy sprawdzisz na portalpasazera.pl.

Stacje po drodze

• Karlino: linia Kołobrzeg – Szczecinek
• Białogard: linie Szczecin – Koszalin oraz Kołobrzeg – Szczecinek – Poznań, zatrzymują się tu także pociągi Intercity
• Rąbino: linia Szczecin – Koszalin
• Złocieniec: linia Szczecin – Szczecinek
• Świdwin: pociągi POLREGIO i Intercity; dojazd łącznikiem Złocieniec – Świdwin, który również prowadzi po starotorzu

Powrót

W Wałczu, na końcu zbudowanej części szlaku, jest stacja na linii Szczecin – Wałcz. Jeśli pojedziesz dalej, stacja Dobino Wałeckie leży na linii Szczecin – Piła. Połączenia w regionie obsługują POLREGIO i Intercity.

Praktyczne uwagi

Szlak jest technicznie łatwy, ale kilka miejsc warto uwzględnić przy planowaniu. Rowerem szosowym przejedziesz niemal cały szlak, jednak między Złocieńcem a Wierzchowem lepiej ominąć odcinek szutrowo-gruntowy przez Bobrowo i pojechać przez Osiek. Odcinek Wałcz – Piła nie ma oznakowania, więc tam korzystaj z nawigacji. W Kłominie pod Bornem Sulinowem zachowały się bunkry podobne do obiektu w Podborsku, ale są w złym stanie i nie należy wchodzić do nich na własną rękę.

Punkty przydatne w trasie:

• Miejsca odpoczynku przy dawnych stacjach na odcinku Połczyn-Zdrój – Złocieniec
• Informacja turystyczna w Złocieńcu z publikacjami o historii miasta i regionu
• Stacje kolejowe w Kołobrzegu, Karlinie, Białogardzie, Rąbinie, Złocieńcu, Wałczu i Dobinie Wałeckim, które pozwalają skrócić wyjazd w dowolnym miejscu

Ostatnie wskazówki

Najciekawsze zjazdy ze szlaku skupiają się wokół Połczyna-Zdroju i Wałcza: Szwajcaria Połczyńska, Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku, Grupa Warowna Cegielnia i wariant przez wieś Szwecja wymagają dodatkowego czasu. Jeśli jedziesz rowerem szosowym albo z dziećmi, zaplanuj z góry objazd przez Osiek lub krótszy wyjazd tylko po starotorzach.

Otwórz szlak w planerze VeloPlanner, aby podzielić go na własne etapy i dodać wybrane objazdy.