EuroVelo 12 - Szlak Morza Północnego

EuroVelo 12, Szlak Morza Północnego, okrąża Morze Północne przez osiem krajów: Norwegię, Szwecję, Danię, Niemcy, Holandię, Belgię, Francję i Wielką Brytanię, kończąc się na Orkadach i Szetlandach. Niewiele szlaków mieści tyle kontrastów wzdłuż jednego morza: tereny poniżej poziomu morza w Holandii, 300-metrowe klify na norweskim wybrzeżu, a pomiędzy nimi wszystko od mielizn Morza Wattowego po szkockie regiony whisky.

Promy są częścią tożsamości tego szlaku, nie utrudnieniem. Przewożą cię przez norweskie fiordy, ze Szwecji do Danii, przez kanał La Manche i na Orkady oraz Szetlandy. Pomiędzy przeprawami jazda zmienia charakter z kraju na kraj: zadbane duńskie drogi rowerowe, portowe miasta Göteborg i Hamburg oraz długie holenderskie plaże na tle wydm.

EuroVelo 12: najważniejsze fakty

• Kraje: Norwegia, Szwecja, Dania, Niemcy, Holandia, Belgia, Francja, Wielka Brytania (Anglia i Szkocja, z metą na Orkadach i Szetlandach)
• Rozpiętość terenu: od depresji poniżej poziomu morza w Holandii po 300-metrowe klify w Norwegii; południowe wybrzeże Morza Północnego przez Holandię, Belgię i północną Francję jest płaskie
• Promy: integralna część szlaku w Norwegii, między Szwecją a Danią, przez kanał La Manche i na szkockie wyspy; część kursuje tylko latem
• Stan rozwoju: w większości krajów szlak biegnie oznakowanymi krajowymi szlakami rowerowymi; szwedzki odcinek między Göteborgiem a granicą norweską jest wciąż na etapie planowania
• Wyróżnienia: Kattegattleden, którym EuroVelo 12 biegnie między Göteborgiem a Halmstad, został wybrany Europejskim Szlakiem Rowerowym Roku 2018 na targach Fiets en Wandelbeurzen w Utrechcie

Jak oznakowany jest szlak EuroVelo 12?

EuroVelo 12 składa się z krajowych szlaków rowerowych, więc znaki, za którymi jedziesz, zmieniają się na każdej granicy. W Norwegii cały przebieg nosi oznakowanie szlaku krajowego nr 1. Dania korzysta ze szlaków krajowych nr 5 i 1, Niemcy oznaczają go jako D-Route 1, Holandia prowadzi go po LF Kustroute, a w Wielkiej Brytanii biegnie po National Cycle Route 1 od wschodniego wybrzeża Anglii po Thurso na dalekiej północy Szkocji. Na holenderskim odcinku szlak oznakowany jest w obu kierunkach.

Słabym punktem jest Szwecja: oznakowanie szlaku Cykelspåret przez Bohuslän jest źle utrzymane, więc konieczna jest tam nawigacja GPS. Pełny ślad GPX pobierzesz bezpośrednio w VeloPlannerze; przydaje się dokładnie na takich lukach między oznakowanymi odcinkami.

Jakie promy są potrzebne na EuroVelo 12?

Zaplanuj przeprawy, zanim zaplanujesz cokolwiek innego. Kluczowe połączenia:

• Norwegia: liczne lokalne promy przez fiordy
• Szwecja–Dania: prom między Halmstad a Grenå; skrót prowadzi z Göteborga do Frederikshavn
• Norwegia–Dania: prom z Oslo do Frederikshavn pozwala całkowicie ominąć szwedzki odcinek
• Kanał La Manche: prom między Calais a Dover albo Eurostar
• Holandia–Anglia: promy pasażerskie między Hoek van Holland a Harwich domykają pętlę
• Na Orkady: z John o' Groats do Burwick albo z Thurso (port Scrabster) do Stromness
• Na Szetlandy: z Kirkwall do Lerwick
• Szetlandy–Norwegia: bezpośredni prom z Lerwick do Bergen został zlikwidowany; alternatywą jest letni lot liniami Loganair z lotniska Sumburgh, na południe od Lerwick, do Bergen

Część promów kursuje tylko latem. Sprawdź rozkłady, zanim ustalisz daty; ten jeden nawyk zapobiega większości problemów logistycznych na tym szlaku.

EuroVelo 12 kraj po kraju

Szlak w naturalny sposób dzieli się według krajów i wielu rowerzystów traktuje każdy odcinek krajowy jako osobną wyprawę.

Norwegia

Norweski odcinek biegnie wzdłuż południowego wybrzeża z Bergen do granicy ze Szwecją w Svinesund, mijając Haugesund, Stavanger, Kristiansand, Arendal, Larvik, Sandefjord, Tønsberg, Fredrikstad i Sarpsborg. Po drodze nosi lokalne nazwy: North Sea Cycle Route z Bergen do Kristiansand, Archipelago Route między Kristiansand a Larvik i Oslofjord Route z Larvik do Svinesund. Pamiętaj, że kilka dawnych przepraw promowych zastąpiono tunelami zamkniętymi dla rowerów, co zepchnęło szlak w głąb lądu na wschód od Stavanger; tamtejszy przebieg może się jeszcze zmienić, bo wciąż opiera się na promie ze Stavanger do Tau, który sam został zastąpiony przez niedostępny dla rowerów tunel Ryfylke.

Szwecja

Ze Svinesund szlak prowadzi trasą Cykelspåret przez archipelag Bohuslän do Göteborga. Ten fragment jest oficjalnie na etapie planowania, miejscami biegnie drogami krajowymi, a jego oznakowanie jest źle utrzymane; operator szlaku podpowiada, że rowerzyści preferujący rozwinięte odcinki mogą pominąć Szwecję promem z Oslo do Frederikshavn. Na południe od Göteborga obraz zmienia się wyraźnie: szlak łączy się z Kattegattleden, Europejskim Szlakiem Rowerowym Roku 2018, i biegnie wybrzeżem Hallandu do Halmstad, skąd prom przeprawia się do Grenå w Danii.

Dania

Z Grenå na półwyspie Djursland szlak krajowy nr 5 kieruje się na północ do Skagen na czubku kraju, a następnie szlak nr 1 prowadzi zachodnim wybrzeżem na południe aż do Rudbøl na granicy z Niemcami. Wschodnie wybrzeże Jutlandii to fiordy, spokojne zatoki i otwarta woda; zachodnie to wydmowy krajobraz Parku Narodowego Thy, wpisane na listę UNESCO Morze Wattowe i Ribe, najstarsze miasto Danii.

Niemcy

Niemiecki odcinek, oznakowany jako D-Route 1, biegnie równolegle do Parku Narodowego Morza Wattowego, obiektu światowego dziedzictwa UNESCO dzielonego z Danią i Holandią, którego strefa pływów jest wyjątkowym siedliskiem niezliczonych gatunków. Szlak prowadzi wybrzeżem Szlezwika-Holsztynu wokół półwyspu Nordstrand, przecina Kanał Kiloński, po czym skręca w górę Łaby z Brunsbüttel do Hamburga, gdzie warto zatrzymać się przy wpisanej na listę UNESCO dzielnicy spichlerzy Speicherstadt. W Dolnej Saksonii wraca na wybrzeże przez Bremerhaven i Emden.

Holandia

Między granicą niemiecką a Sluis w pobliżu Belgii szlak biegnie po LF Kustroute wzdłuż całego holenderskiego wybrzeża. Północ to wybrzeże Groningen i Fryzji: poldery, wielkie owcze farmy, bazaltowe wały, Park Narodowy Lauwersmeer i dawna wyspa Wieringen. Szlak mija każdy port z promem na holenderskie Wyspy Wattowe, więc łatwo dołożyć wypad na Vlieland czy Schiermonnikoog. Niektóre fragmenty przecinają chronione obszary wydmowe zamknięte dla ruchu zmotoryzowanego, a dalej na południe szlak przeskakuje przez łańcuch wysp połączonych tamami wybudowanymi w drugiej połowie XX wieku.

Belgia

Flamandzkie wybrzeże jest krótkie, płaskie i gęste od przystanków: park natury Zwin w Knokke-Heist, nazywany międzynarodowym lotniskiem ptaków, długa plaża i promenada Ostendy oraz Nieuwpoort z pomnikiem króla Alberta upamiętniającym bitwę nad Izerą z 1914 roku. Szlak biegnie dalej do De Panne przy granicy z Francją, a na tym płaskim odcinku wiatr znad Morza Północnego potrafi pchać cię przez całą drogę.

Francja

Od granicy belgijskiej do Calais EuroVelo 12 dzieli przebieg z EuroVelo 4, Szlakiem Europy Środkowej. Dunkierka zasługuje na postój ze względu na plaże i miejsce w historii II wojny światowej. Z Calais prom do Dover albo Eurostar przewiezie cię do Anglii.

Anglia

Wschodnie wybrzeże Wielkiej Brytanii to najdłuższy krajowy odcinek całego szlaku. Rowerzyści przypływający z kontynentu zaczynają zwykle w porcie Harwich International w Parkeston, skąd oznakowany łącznik prowadzi do NCR 51 na południe od stacji Dovercourt; NCR 51 doprowadza do Colchester, a stamtąd NCR 1 wiedzie aż do granicy ze Szkocją. Alternatywa z Harwich to sezonowy prom pasażerski do Felixstowe, skąd regionalny szlak nr 41 prowadzi bezpośrednio do Woodbridge albo wybrzeżem Suffolk do NCR 1 koło Saxmundham. Po drodze: Lord Nelson Way w Norfolk, przez Burnham Thorpe, gdzie urodził się Nelson, w większości wolny od ruchu samochodowego odcinek z Boston do Lincoln ze szlakiem sztuki w Lincolnshire oraz wybrzeża Yorkshire i Northumberlandu pełne zamków, wysp, klifów i szerokich plaż.

Szkocja

NCR 1 ciągnie się od granicy z Anglią przez Edynburg, uniwersyteckie Dundee i Aberdeen, zwane Granitowym Miastem, aż do Thurso na północno-wschodnim krańcu stałego lądu. Dalej przejmują promy: na Orkady, a następnie z Kirkwall do Lerwick na Szetlandach, gdzie szlak się kończy. Szkocja to też miejsce, żeby spróbować whisky przed ostatnimi przeprawami na wyspy.

Co warto zobaczyć na EuroVelo 12?

Najciekawsze przystanki w skrócie:

• Światowe dziedzictwo UNESCO: Morze Wattowe (Dania, Niemcy, Holandia) i hamburska Speicherstadt
• Przyroda: Park Narodowy Thy, Park Narodowy Lauwersmeer, rezerwat ptaków Zwin, holenderskie rezerwaty wydmowe zamknięte dla ruchu samochodowego
• Miasta i historia: Ribe, Hamburg, Ostenda, Nieuwpoort i bitwa nad Izerą, Dunkierka, Burnham Thorpe, Edynburg, Dundee, Aberdeen

Praktyczne uwagi

Dwa odcinki wymagają dodatkowego planowania. W Norwegii tunele, które zastąpiły promy, są zamknięte dla rowerów, więc przed wyjazdem sprawdź aktualny przebieg na wschód od Stavanger. W Szwecji fragment z Göteborga do Svinesund jest nierozwinięty, częściowo biegnie drogami krajowymi i jest słabo oznakowany; jedź tam z nawigacją GPS albo omiń go promem z Oslo do Frederikshavn.

Sezonowość promów wyznacza kalendarz całego szlaku, zwłaszcza w Szkocji i Norwegii. Połączenie Szetlandy–Norwegia zależy dziś od letnich lotów, co czyni daleką północną pętlę przedsięwzięciem na ciepłą porę roku.

Wskazówki na koniec

Bardzo niewiele osób przejeżdża całe EuroVelo 12 za jednym razem, a szlak nagradza odwrotne podejście: wybierz kraj albo wybrzeże, najpierw ustal przeprawy promowe i zbuduj wyprawę wokół nich. Duńskie zachodnie wybrzeże, holenderskie wydmy i wschodnie wybrzeże Anglii sprawdzają się jako samodzielne wyprawy z wyraźnym początkiem i końcem przy promie lub pociągu.

Otwórz szlak w VeloPlannerze, żeby go skrócić, przyciąć przy porcie promowym albo podzielić na własne etapy, i pobierz GPX ze strony szlaku, zanim wyruszysz. Znaki poprowadzą cię przez większość krajów; ślad poprowadzi przez resztę.