Rowerem po kolei

Rowerem po kolei to asfaltowy szlak rowerowy poprowadzony nasypem dawnej linii kolejowej ze Szczytna w stronę Biskupca, przez pogranicze historycznej Warmii i Mazur. Trasa biegnie z dala od ruchu samochodowego, a skrzyżowania z drogami lokalnymi są oznaczone słupkami ostrzegawczymi, dzięki czemu sprawdza się zarówno na kilkugodzinną wycieczkę z dziećmi, jak i na szybszą jazdę treningową po równej nawierzchni.

Charakter szlaku wyznacza jego kolejowa przeszłość: po drodze mija się budynki i perony kilku dawnych stacji, a ścieżka prowadzi wysokim nasypem lub wcina się w zbocza pagórków, więc jedzie się równo nawet tam, gdzie teren wokół faluje. Do tego dochodzą wątki literackie i przyrodnicze — Szczytno z zamkiem znanym z „Krzyżaków" Sienkiewicza na jednym końcu, rezerwaty przyrody i ptasie rozlewiska Łąk Dymerskich po drodze.

Najważniejsze informacje o szlaku Rowerem po kolei

• Czas przejazdu: kilka godzin do jednego dnia, z zapasem na zwiedzanie Szczytna i postoje
• Poziom trudności: łatwy, odpowiedni dla rodzin z dziećmi
• Profil: łagodny — trasa biegnie nasypem dawnej kolei, więc pagórkowaty teren za Dźwierzutami na ścieżce jest praktycznie nieodczuwalny
• Nawierzchnia: bitumiczna ścieżka rowerowa na całej długości; pętle dodatkowe prowadzą drogami polnymi
• Typ trasy: wydzielona ścieżka rowerowa oddzielona od ruchu samochodowego, ze skrzyżowaniami z drogami lokalnymi
• Kierunek: ze Szczytna — start ma dogodny dojazd koleją i samochodem oraz bezpłatny parking
• Rower: dowolny — asfalt pozwala jechać nawet na wąskich oponach; na pętle dodatkowe lepszy rower z szerszymi oponami
• Oznakowanie: znaki niebieskie

Gdzie zaczyna się i gdzie kończy Rowerem po kolei

Szlak zaczyna się w Szczytnie, przy wyjeździe na Ostrołękę (droga krajowa DK53), w miejscu, gdzie ul. Piłsudskiego przechodzi w ul. Ostrołęcką — ok. 2,5 km od centrum miasta i 1,9 km od stacji kolejowej. Punkt startowy jest wyraźnie oznaczony; po prawej stronie drogi znajduje się bezpłatny parking, po lewej stacja benzynowa.

Trasa kończy się na grobli pomiędzy jeziorami Kraksy Małe i Kraksy pod Biskupcem. Budowa ścieżki do samego Biskupca nie została ukończona — można wrócić tą samą drogą albo dojechać do miasta trasą wytyczoną samodzielnie po drogach publicznych.

Oznakowanie i nawigacja

Szlak oznakowano znakami niebieskimi, a początek trasy w Szczytnie jest czytelnie oznaczony. Na środku ścieżki co jakiś czas stoją słupki ostrzegawcze, które sygnalizują skrzyżowania z drogami lokalnymi. Jeden fragment wymaga uwagi: przy drodze wojewódzkiej DW600 Szczytno–Mrągowo ścieżka nagle się kończy i trzeba przeprowadzić rower na drugą stronę po słabo oznakowanym przejściu, a następnie zjechać krótkim szutrowym odcinkiem do dalszej części trasy.

Dwie pętle dodatkowe prezentowane na tablicach przy MOR Ochódno są nieoznakowane — trasę trzeba tam wytyczać samodzielnie, więc przyda się dokładna mapa okolicy lub nawigacja. Aktualne informacje o szlaku publikuje portal Mazury Travel.

Jak przebiega trasa

Szlak biegnie w całości dawnym torowiskiem, więc jedzie się nim płynnie od stacji do stacji. Poniższy podział to umowne odcinki ułatwiające planowanie — w planerze VeloPlanner możesz podzielić trasę po swojemu.

Szczytno – Ochódno. Ze startu przy DK53 ścieżka o szerokości ok. 3 m prowadzi na północ, a krajobrazy polne i leśne przeplatają się po obu stronach. Po przecięciu drogi krajowej DK58 Szczytno–Pisz mija się ceglane budynki dawnej stacji Ochódno i dojeżdża do pierwszego miejsca obsługi rowerzystów (MOR) na trasie, z tablicami prezentującymi dwie pętle dodatkowe.

Ochódno – Dźwierzuty. Za MOR-em ścieżka zwęża się do ok. 2 m. Trasa mija dawną stację w Nowych Kiejkutach, przecina DW600 (tu odcinek z przeprowadzaniem roweru) i skręca wyraźnie na zachód, wzdłuż byłych stacji Jabłonka, Olszewki Mazurskie i Dźwierzuty z widocznymi pozostałościami peronów. Przy MOR Dźwierzuty warto zajrzeć do wsi — jest w niej jedyny sklep na trasie i dwa zabytkowe kościoły.

Dźwierzuty – Zabrodzie. Za Dźwierzutami teren staje się bardziej pagórkowaty, ale nasyp i przekopy wyrównują jazdę. Trasa mija ruiny dużej stacji Targowska Wola, MOR Popowa Wola przy rozległych Łąkach Dymerskich, a po wjeździe w lasy gminy Biskupiec — MOR Kobułty i MOR Rudziska, oba przy zachowanych budynkach stacyjnych. Tuż za Rudziskami mostek nad rzeczką Dymer przecina historyczną granicę między Warmią a Mazurami, a przy MOR Zabrodzie stoi drewniana wieża z tarasem widokowym, na który prowadzą 32 stopnie.

Zabrodzie – jeziora Kraksy. Ostatni leśny odcinek mija rezerwat przyrody Zabrodzie i kończy się pod wiaduktami drogi krajowej DK16. Stąd trasa schodzi z dawnego torowiska: asfaltową ścieżką wzdłuż drogi, za rondem w lewo przez DK57, do brzegu jeziora Kraksy Małe z MOR Kraksy i dalej na groblę między jeziorami, gdzie szlak się kończy.

Pętle dodatkowe: jezioro Wałpusz i rezerwat Kulka

Z głównego szlaku można odbić na dwie nieoznakowane pętle, opisane na tablicach przy MOR Ochódno:

• Pętla nad jezioro Wałpusz — 4,5 km drogami polnymi z okolic MOR Ochódno do miejscowości Wałpusz nad jeziorem o tej samej nazwie
• Pętla wokół jeziora Łęsk i rezerwatu Kulka — dodatkowe 4,9 km, początek niedaleko dawnej stacji w Nowych Kiejkutach; rezerwat Kulka chroni stanowiska roślin stepowych

Atrakcje na szlaku i w okolicy

Największe zagęszczenie atrakcji jest w Szczytnie, ale warto planować postoje także po drodze — zwłaszcza w Dźwierzutach i przy wieży widokowej w Zabrodziu.

Szczytno

• Ruiny zamku krzyżackiego — zrewitalizowane, uwiecznione przez Sienkiewicza w „Krzyżakach" jako miejsce uwięzienia Juranda ze Spychowa; pisarz odwiedził Szczytno w 1908 r., a mieszkańcy uhonorowali go popiersiem na dziedzińcu ratusza i ulicą jego imienia
• Ratusz z Wieżą Juranda — zbudowany w latach 1936–1937 według projektu Kurta Fricka z Królewca; wieża o wysokości 46 m to punkt widokowy na miasto i jeziora, dostępny w sezonie letnim (godziny otwarcia na stronie miasta)
• Muzeum Mazurskie w przyziemiach ratusza — historia Szczytna, kultura ludowa Mazurów, kolekcja malowanych kafli mazurskich oraz ekspozycja poświęcona Krzysztofowi Klenczonowi; pomnik muzyka z gitarą stoi na promenadzie przy zamku
• Trzy zabytkowe kościoły — barokowy ewangelicki z lat 1717–1719 z oryginalnym ołtarzem i amboną, neogotycki kościół baptystów z 1903 r. i neogotycki kościół katolicki z 1899 r.
• Promenada nad Jeziorem Domowym Dużym — ścieżki rowerowe wokół obu jezior, strzeżone kąpielisko z plażą i molo, wypożyczalnia sprzętu wodnego
• Mazurskie pofajdoki — figurki skrzatów rozsiane po mieście; mapę z ich rozmieszczeniem można dostać w informacji turystycznej w ratuszu

Dźwierzuty

• Gotycki kościół z XIV w. (obecnie ewangelicki) z XVI-wiecznym ołtarzem przedstawiającym Ukrzyżowanie i portretami Marcina Lutra oraz Filipa Melanchtona; na początku XX w. przechowywano tu Biblię z 1708 r. oprawioną w mosiężne płaskorzeźby
• Cmentarz ewangelicki za kościołem — jeden z najlepiej zachowanych na Mazurach, z kutymi krzyżami i czarnymi tablicami z masy szklanej
• Neogotycki kościół katolicki z 1884 r., XVII-wieczny dom pastora i stylowy budynek dawnej stacji kolejowej przy samej ścieżce

Przyroda

• Łąki Dymerskie — trzcinowiska i podmokłe łąki po osuszonym w 1876 r. jeziorze Dymer; miejsce lęgowe rzadkich ptaków (bąk, derkacz, wąsatka) i przystanek żurawi na przelotach — największe odnotowane zgrupowanie liczyło 2500 ptaków
• Rezerwat przyrody Zabrodzie — stanowiska brzozy niskiej i roślinność torfowiskowa w lesie przy końcowym odcinku trasy
• Kobułckie Wzgórza — zespół przyrodniczo-krajobrazowy z morenowymi, zalesionymi wzniesieniami do 220 m n.p.m.; dojazd zjazdem ze szlaku przez wieś Kobułty

Ciekawostki

• Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie przy ul. Piłsudskiego, blisko punktu startowego
• Stare Kiejkuty — Ośrodek Kształcenia Kadr Wywiadu, znany w Polsce jako „szkoła szpiegów", w pobliżu trasy

Dojazd i powrót

Dojazd do Szczytna

Szczytno ma bezpośrednie połączenia kolejowe z Olsztynem, Ełkiem, Piszem, Braniewem i Chorzelami, leży też na skrzyżowaniu trzech dróg krajowych, więc dojazd samochodem i autobusem jest prosty. Przy punkcie startowym ścieżki znajduje się bezpłatny parking. Ok. 10 km od miasta, w Szymanach, działa Port Lotniczy Olsztyn–Mazury.

Powrót

Najprostsza opcja to powrót tą samą ścieżką do Szczytna. Alternatywnie po dotarciu w okolice Biskupca można dojechać drogami publicznymi (ok. 10 km) do stacji kolejowej w Czerwonce na linii Olsztyn–Ełk.

Praktyczne uwagi

Największym ograniczeniem trasy jest zaopatrzenie: jedyny sklep na szlaku znajduje się w Dźwierzutach, mniej więcej w połowie drogi. Wodę i prowiant warto zabrać ze Szczytna. Drugie miejsce wymagające uwagi to przecięcie DW600, gdzie rower trzeba przeprowadzić przez drogę po słabo oznakowanym przejściu.

• MOR-y (miejsca obsługi rowerzystów) rozmieszczone regularnie na całej trasie: Ochódno, Dźwierzuty, Popowa Wola, Kobułty, Rudziska, Zabrodzie i Kraksy
• Wieża widokowa przy MOR Zabrodzie — dobre miejsce na dłuższy postój
• Na pętle dodatkowe konieczna dokładna mapa lub nawigacja — odcinki są nieoznakowane i prowadzą drogami polnymi
• Ścieżki rowerowe wokół jezior w Szczytnie pozwalają wydłużyć wycieczkę o miejską pętlę

Wskazówki na drogę

Rowerem po kolei najlepiej potraktować jako całodniową wycieczkę: przejazd zajmuje kilka godzin, a resztę dnia wypełnia zwiedzanie Szczytna, postój przy wieży w Zabrodziu i ewentualnie jedna z pętli dodatkowych. Jeśli jedziesz z dziećmi, równie dobrze sprawdzi się krótszy wariant — na przykład odcinek do MOR Ochódno lub do Dźwierzut i z powrotem; w planerze VeloPlanner podzielisz trasę tak, jak Ci pasuje.

Zabierz zapas wody i jedzenia ze Szczytna, zaplanuj przejście przez DW600 i zostaw margines czasu na dawne stacje — to one nadają tej trasie charakter, którego nie ma żadna zwykła ścieżka rowerowa w regionie.