Czerwony Szlak Grodzisk Pruskich

Czerwony Szlak Grodzisk Pruskich prowadzi z Giżycka do Mikołajek przez Krainę Wielkich Jezior Mazurskich i Pojezierze Mrągowskie, łącząc po drodze Ryn, Kętrzyn, Świętą Lipkę i Mrągowo. Nazwa szlaku odsyła do najstarszej warstwy historii regionu: pozostałości po pogańskich Prusach, czyli kopców i grodzisk, z największym z nich w okolicach Nakomiad. Obok nich trasa nawleka na jedną nić najbardziej znane zabytki Mazur, od twierdzy Boyen w Giżycku, przez zamki krzyżackie w Rynie i Kętrzynie oraz barokowe sanktuarium w Świętej Lipce, po Wilczy Szaniec w Gierłoży.

To szlak dla rowerzysty, który lubi zmienną nawierzchnię i nie przeszkadza mu jazda po drogach publicznych. Asfalt przeplata się tu z szutrem, drogami gruntowymi i fragmentami historycznego bruku, a przebieg celowo schodzi z głównych szos na boczne drogi wśród morenowych wzgórz, jezior rynnowych i alei kasztanowców.

Gdzie zaczyna się i kończy Czerwony Szlak Grodzisk Pruskich

Szlak rozpoczyna się w Giżycku przy dworcu kolejowym, a kończy w Mikołajkach, na placu przy kościele ewangelickim i Muzeum Reformacji Polskiej. Po drodze przechodzi przez Wilkasy, Bogaczewo, Rydzewo... a dokładniej: Wilkasy, Bogaczewo, Gorazdowo, Monetki, Starą Rudówkę, Ryn, Nakomiady, Owczarnię, Gierłoż, Kętrzyn, Świętą Lipkę, Pilec, Polską Wieś, Mrągowo, Jorę Wielką i Faszcze. W Mrągowie krzyżuje się z Mazurską Pętlą Rowerową, a na odcinku od Kosewa do Jory Wielkiej pokrywa się z jej przebiegiem.

Najważniejsze informacje o szlaku

• Przebieg: Giżycko – Ryn – Kętrzyn – Święta Lipka – Mrągowo – Mikołajki
• Poziom trudności: według operatora trasa trudna
• Nawierzchnia: mieszana; asfalt i polbruk, drogi gruntowe i szutrowe, miejscami kocie łby oraz historyczny bruk i beton z czasów II wojny światowej na dojeździe do Gierłoży
• Charakter dróg: w większości drogi publiczne dzielone z ruchem samochodowym (w tym odcinki dróg wojewódzkich), uzupełnione drogami gruntowymi, leśnymi i fragmentami ścieżek rowerowych
• Ukształtowanie terenu: pagórkowate; trasa prowadzi przez morenowe wzgórza, z krótkimi podjazdami m.in. za Świętą Lipką i w Mrągowie
• Oznakowanie: kolor czerwony, według operatora dobre (z zastrzeżeniem dla odcinka Mrągowo–Mikołajki, o czym niżej)
• Kierunek opisany w oznakowaniu: z Giżycka do Mikołajek
• Zalecany rower: ze względu na odcinki gruntowe, szutrowe i brukowane najlepiej sprawdzi się rower trekkingowy, gravelowy lub górski; rower szosowy odpada
• Połączenie z innymi szlakami: Green Velo oraz Mazurska Pętla Rowerowa
• Dla rodzin: jako całość nie; szczegóły w osobnej sekcji poniżej

Oznakowanie i nawigacja

Szlak jest oznakowany kolorem czerwonym, a operator ocenia oznakowanie jako dobre. Jest jednak jeden istotny wyjątek: odcinek Mrągowo–Mikołajki częściowo pokrywa się z Mazurską Pętlą Rowerową i jego oznakowanie nie będzie odnawiane. Z czasem znaki mogą stać się nieczytelne, więc na tym fragmencie warto polegać na nawigacji, a nie na tabliczkach.

Ślad GPX szlaku pobierzesz bezpośrednio w VeloPlannerze, gdzie zobaczysz też pełny przebieg na interaktywnej mapie wraz z wizualizacją nawierzchni. Bieżące informacje o szlaku publikuje jego operator w serwisie mazury.travel.

Jak przebiega Czerwony Szlak Grodzisk Pruskich

VeloPlanner nie dzieli szlaku na oficjalne etapy; poniższy podział to redakcyjna propozycja, a trasę potniesz na własne odcinki w planerze. Szlak dzieli się naturalnie na cztery części, każda z innym charakterem.

Giżycko – Ryn. Start spod dworca w Giżycku, obok zalesionej twierdzy Boyen, dalej ścieżką rowerową do drogi krajowej nr 59 i mostem nad Kanałem Niegocińskim. Przez letniskowe Wilkasy z plażą i portami jachtowymi trasa biegnie drogą wojewódzką nr 643 wzdłuż brzegu jeziora Niegocin do Bogaczewa, po czym schodzi na drogi gruntowe. Ten fragment to seria mazurskich dworków: neoklasycystyczny dwór w Gorazdowie i dworek z mansardowym dachem w Monetkach. Za Starą Rudówką, wsią pamiętającą synody braci polskich i poetę Zbigniewa Morsztyna, stoi kamienny obelisk upamiętniający mieszkańców zamordowanych w styczniu 1945 r.

Ryn – Kętrzyn. Z Rynu, gdzie warto zatrzymać się przy drugim co do wielkości zamku krzyżackim w Polsce, szlak skręca w malowniczą drogę przez Knis i Salpik. Nazwy obu wsi mają pruskie pochodzenie, a przed Knisem widać ruiny schronów z II wojny światowej. W Nakomiadach czekają barokowy pałac z parkiem oraz grodzisko Zamkowa Góra nad rzeką Guber. Dalej drogą gruntową przez las do Owczarni z Muzeum Mazurskim i przez Kwiedzinę do Gierłoży. Tu pod kołami pojawia się bruk i beton ułożone w czasie wojny jako dojazd z Wilczego Szańca do lotniska w Wilamowie. Po Gierłoży trasa wjeżdża do Kętrzyna, mijając schrony przeciwlotnicze, stadninę ogierów i pozostałości murów miejskich.

Kętrzyn – Mrągowo. Przez Biedaszki, Pudwągi i Pieckowo do Świętej Lipki, nazywanej perłą baroku północnej Polski. Za sanktuarium krótki podjazd asfaltem, a potem bardzo dobra droga szutrowa wzdłuż tzw. Wielkiej Rynny Mrągowskiej, którą tworzą jeziora Dejnowa, Kiersztanowskie i Juno. Szlak mija małą elektrownię wodną na Dajnie, wieś Pilec z legendą o zatopionym kościele, aleję starych kasztanowców i ścieżkę edukacyjną „Tajemnice lasu", by przez Gizewo i Kiersztanowo dotrzeć do Polskiej Wsi z minizoo i widokiem na jezioro Juno. Do Mrągowa prowadzi droga rowerowa wzdłuż szosy.

Mrągowo – Mikołajki. Sprzed mrągowskiego amfiteatru pod górkę i szutrem przez Tymnikowo i Czerwonki w stronę Kosewa, z objazdem jeziora Juksty od zachodu i południa. W okolicy Użranek wznosi się Królewska Góra, najwyższe wzniesienie Pojezierza Mrągowskiego. Od Użranek do Mikołajek, przez Cudnochy, Faszcze, Cimowo i Nowe Sady, jedzie się już niemal wyłącznie asfaltem wśród morenowych wzgórz z rozległymi widokami. Finał: ścieżka pieszo-rowerowa wzdłuż drogi krajowej nr 16 i plac przy kościele ewangelickim w Mikołajkach.

Co warto zobaczyć na Czerwonym Szlaku Grodzisk Pruskich

Trasa łączy trzy warstwy historii Mazur: pruskie grodziska, dziedzictwo krzyżackie i ślady II wojny światowej. Do tego dochodzi codzienny mazurski krajobraz jezior i alei.

Grodziska i ślady Prusów

• Zamkowa Góra koło Nakomiad – grodzisko o wymiarach 96 na 44 m; badania archeologiczne z 1962 r. wykazały, że gród funkcjonował we wczesnej epoce żelaza, a prawdopodobnie także we wczesnym średniowieczu
• Wsie Knis i Salpik o nazwach pruskiego pochodzenia

Zabytki i muzea

• Twierdza Boyen w Giżycku – XIX-wieczna twierdza pruska
• Zamek w Rynie – XIV-wieczna warownia krzyżacka, druga co do wielkości w Polsce, dziś hotel; w Rynie także średniowieczny kanał podziemny łączący jeziora Ołów i Ryńskie oraz holenderski wiatrak
• Pałac w Nakomiadach – XVII-wieczny, w stylu baroku holenderskiego, z parkiem krajobrazowym i kaplicą rodową von Redeckerów
• Kętrzyn – gotycki kościół pw. św. Jerzego (bazylika mniejsza, najlepiej zachowany kościół obronny na Mazurach) i zrekonstruowany zamek krzyżacki z muzeum; stadnina z najdłuższą w Europie, 200-metrową stajnią z 1877 r.
• Sanktuarium w Świętej Lipce – jeden z najpiękniejszych kościołów barokowych w Polsce
• Wilczy Szaniec w Gierłoży – wojenna kwatera Hitlera, kompleks ok. 80 obiektów, w większości wysadzonych; obok park miniatur Mazurolandia
• Muzeum Mazurskie w Owczarni – prywatna kolekcja dawnego wyposażenia domowego i gospodarczego
• Mrągowo – zabytkowe kamienice przy ul. Warszawskiej i Królewieckiej, ratusz z 1824 r., Wieża Bismarcka z 1906 r. i Muzeum Sprzętu Wojskowego z ok. 70 sprawnymi pojazdami
• Mikołajki – kościół ewangelicki ze smukłą wieżą, Muzeum Reformacji Polskiej (jedno z dwóch w Polsce), kirkut z 1881 r. i promenada nad Jeziorem Mikołajskim

Przyroda i krajobraz

• Wielka Rynna Mrągowska – ciąg jezior Dejnowa, Kiersztanowskie i Juno z prowadzącym przez nie szlakiem kajakowym Dajny
• Królewska Góra (212 m n.p.m.) – najwyższe wzniesienie Pojezierza Mrągowskiego, nazwane po wizycie króla Fryderyka Wilhelma IV w 1845 r.
• Ścieżka edukacyjna „Tajemnice lasu" z 13 tablicami i dębem-pomnikiem przyrody
• Aleje starych kasztanowców pod Pilcem i w Kosewie

Czy Czerwony Szlak Grodzisk Pruskich nadaje się dla rodzin z dziećmi

Jako całość nie. Szlak w dużej części prowadzi drogami publicznymi dzielonymi z samochodami, w tym odcinkami dróg wojewódzkich nr 643, 642, 592 i 594 oraz fragmentem wzdłuż drogi krajowej nr 59 w Giżycku. Do tego dochodzi trudna miejscami nawierzchnia: drogi gruntowe, kocie łby i historyczny bruk, kłopotliwe dla dziecięcych rowerów i przyczepek. Operator klasyfikuje trasę jako trudną. Rodzinom lepiej posłuży pobliska Mazurska Pętla Rowerowa lub krótkie wypady na wybrane atrakcje szlaku, np. dojazd do Świętej Lipki czy spacer po Mikołajkach, zamiast przejazdu całości.

Noclegi na trasie

Szlak łączy największe ośrodki turystyczne Krainy Wielkich Jezior, więc o nocleg najłatwiej w miastach na trasie. Kilka punktów potwierdzonych w źródłach:

• Mikołajki dysponują bazą ok. 8 tys. miejsc noclegowych, jedną z największych w regionie
• Zamek w Rynie działa dziś jako hotel
• Na terenie Wilczego Szańca funkcjonuje obiekt noclegowy z restauracją
• W Mikołajkach działa Camping Wagabunda, wymieniany przez operatora szlaku wśród miejsc przy trasie

Dojazd i powrót

Dojazd na start

Szlak zaczyna się przy dworcu kolejowym w Giżycku, więc dojazd pociągiem jest naturalnym wyborem. Przez Giżycko kursują pociągi regionalne na trasie Olsztyn – Ełk, zatrzymuje się tu także kilka połączeń dalekobieżnych.

Powrót i skracanie trasy

Na linii Olsztyn – Ełk leży również Kętrzyn, mniej więcej w połowie szlaku, co pozwala podzielić przejazd na dwie części lub przerwać go w razie potrzeby. Zasady przewozu rowerów sprawdź u przewoźnika przed wyjazdem.

Praktyczne uwagi

Największym wyzwaniem szlaku jest zmienna nawierzchnia: po asfalcie przychodzą drogi gruntowe i szutrowe, a lokalnie kocie łby i wojenny bruk pod Gierłożą. Po deszczu odcinki gruntowe mogą być znacząco trudniejsze. Drugą rzeczą, o której trzeba pamiętać, jest ruch samochodowy na odcinkach dróg wojewódzkich, zwłaszcza na fragmencie wzdłuż jeziora Niegocin między Wilkasami a Bogaczewem.

• Punkty informacji turystycznej działają w Rynie (sezonowo), Mrągowie i Mikołajkach
• Sklepy i gastronomię znajdziesz we wszystkich większych miejscowościach na trasie: Giżycku, Rynie, Kętrzynie, Mrągowie i Mikołajkach
• Na odcinku Mrągowo–Mikołajki nie polegaj wyłącznie na oznakowaniu; miej ślad GPX w telefonie lub nawigacji

Wskazówki na koniec

Czerwony Szlak Grodzisk Pruskich najlepiej smakuje bez pośpiechu: atrakcji jest tu tyle, że przejazd „na czas" mija się z sensem trasy. Zaplanuj dłuższe postoje przynajmniej w Rynie, Świętej Lipce i przy Wilczym Szańcu, a jeśli wolisz krótsze dystanse, otwórz szlak w plannerze i podziel go na własne odcinki, na przykład z noclegiem w Kętrzynie lub Mrągowie. Kolej w Giżycku i Kętrzynie daje elastyczność, której na Mazurach nie ma wiele szlaków tej klasy.